Vernietiging gunning toegangscontrolesysteem via versnelde procedure: aanbestedende overheid organiseerde de in het bestek voorziene productpresentatie niet – schending patere legem quam ipse fecisti en transparantiebeginsel
De Raad van State vernietigde via de versnelde procedure van artikel 17, §9 de gunning door de gemeente Gerpinnes van de levering en installatie van toegangscontrolesystemen in gemeentelijke gebouwen aan Telecom Security, omdat de gemeente de in het bestek voorziene mondelinge presentatie van het aangeboden materiaal door de inschrijvers — op straffe van nietigheid van de offerte — nooit had georganiseerd, in strijd met het beginsel patere legem quam ipse fecisti, het transparantiebeginsel en het vertrouwensbeginsel.
Wat gebeurde er?
De gemeente Gerpinnes schreef een overheidsopdracht uit voor de levering en installatie van toegangscontrolesystemen in diverse gemeentelijke gebouwen (gemeentehuis, dienst openbare werken, OCMW en zaal van de oud-strijders). Het bestek, goedgekeurd op 18 november 2024, bevatte twee gunningscriteria: prijs (50 punten) en technische waarde en gebruiksvriendelijkheid (50 punten). Voor het tweede criterium bepaalde punt I.10 van het bestek dat inschrijvers, na verificatie van de kwalitatieve selectiecriteria, 'sous peine de nullité de leur offre' (op straffe van nietigheid van hun offerte) zouden worden uitgenodigd om het aangeboden materiaal te presenteren. Op basis van deze presentatie zou de technische dienst de kwaliteit van het materiaal en de gebruiksvriendelijkheid van het platform beoordelen. De score werd toegekend volgens een rangschikking: de beste offerte 50 punten, de tweede 40 punten, de derde 30 punten, en de volgende elk 20 punten. Op 30 december 2024 gunde het college van burgemeester en schepenen de opdracht aan Telecom Security zonder de voorziene presentatie te hebben georganiseerd. SRL DAO Systems vorderde op 22 januari 2025 de vernietiging. Bij arrest nr. 262.375 van 17 februari 2025 beval de Raad van State de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid op basis van het eerste middel, dat als ernstig werd beoordeeld. De gemeente had aangevoerd dat het verplichte plaatsbezoek (punt I.6 van het bestek) de inschrijvers de gelegenheid had gegeven hun product te presenteren. De Raad van State verwierp dit: het plaatsbezoek was verplicht vóór de indiening van de offertes ('avant la remise de prix') en diende uitsluitend om de inschrijvers de locaties te laten kennen waarvoor toegangscontrole nodig was. Het had een geheel ander doel dan de productpresentatie die ná de selectie moest plaatsvinden en die de gemeente in staat moest stellen de offertes te beoordelen in volle kennis van het aangeboden materiaal en platform. Door deze presentatie niet te organiseren had de gemeente het beginsel patere legem quam ipse fecisti, het transparantiebeginsel en het vertrouwensbeginsel geschonden. Na het schorsingsarrest vroeg de gemeente niet om voortzetting van de procedure binnen de wettelijke termijn van dertig dagen. De auditeur-rapporteur verzocht de toepassing van de versnelde annulatieprocedure. Geen van de partijen vroeg om gehoord te worden. De Raad van State oordeelde dat er geen reden was om af te wijken van het schorsingsarrest en vernietigde de gunningsbeslissing. Het beroep werd voor het overige verworpen (de beslissing om de opdracht niet aan de verzoekster te gunnen was onontvankelijk, zoals reeds in het schorsingsarrest beslist). De gemeente werd verwezen in de kosten: rolrechten van 200 euro, bijdrage van 24 euro en rechtsplegingsvergoeding van 770 euro.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest illustreert een fundamenteel aspect van het beginsel patere legem quam ipse fecisti: wanneer het bestek een specifieke procedurestap voorziet voor de beoordeling van een gunningscriterium — hier een mondelinge productpresentatie — is de aanbestedende overheid verplicht deze stap ook daadwerkelijk te organiseren. Dit geldt des te meer wanneer het bestek de presentatie als essentieel aanmerkt door er de sanctie van nietigheid van de offerte aan te verbinden. De aanbestedende overheid kan de presentatie niet vervangen door een ander moment in de procedure (zoals een plaatsbezoek) dat een geheel ander doel dient. Het arrest toont ook dat het transparantiebeginsel en het vertrouwensbeginsel in het gedrang komen wanneer inschrijvers hun offertes voorbereiden in de verwachting dat een presentatie zal volgen — een verwachting die het bestek zelf heeft gewekt.
De les
Als aanbestedende overheid: wanneer het bestek een productpresentatie of demonstratie voorziet als onderdeel van de beoordelingsmethode, moet deze ook daadwerkelijk worden georganiseerd. Een plaatsbezoek vóór de indiening kan niet in de plaats treden van een presentatie ná de indiening — beide dienen een ander doel. Wanneer een procedurestap 'op straffe van nietigheid' wordt opgelegd aan inschrijvers, erkent het bestek het essentiële karakter ervan — het niet-organiseren ervan is dan des te zwaarwichtiger. Als inschrijver: wanneer het bestek een presentatie voorziet die nooit wordt georganiseerd, is dit een krachtig middel — het raakt de kern van patere legem quam ipse fecisti.
Stel jezelf de vraag
Als aanbestedende overheid: voorziet het bestek een productpresentatie, demonstratie of mondeling examen? Zo ja, is deze ook effectief georganiseerd? Heb je geen procedurestap overgeslagen die het bestek als essentieel aanmerkt? Als inschrijver: zijn alle in het bestek voorziene beoordelingsstappen effectief doorlopen? Is je offerte beoordeeld op de wijze die het bestek beschrijft?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →