Wie een prijsverantwoording voor de totaalprijs aanvaardt, moet de opgegeven elementen concreet bespreken en evalueren — niet louter opsommen en besluiten dat de prijs niet abnormaal is
De Raad van State vernietigt via de versnelde rechtspleging de gunning van werken voor de renovatie van de renbaan en de historische omheining van de renbaan van Bosvoorde, omdat de aanbestedende overheid de prijsverantwoording van de gekozen inschrijver aanvaardde door de opgegeven elementen — ervaring, investeringen, eerdere werken — louter op te sommen zonder ze concreet te evalueren, terwijl de verantwoording geen enkele cijfermatige onderbouwing bevatte en de aangekondigde berekeningen niet waren bijgevoegd.
What happened?
Leefmilieu Brussel schreef via een openbare procedure een overheidsopdracht voor werken uit: de renovatie van de renbaan en de historische omheining van de renbaan van Bosvoorde. De opdracht werd geraamd op 823.733,68 euro inclusief btw. Vier inschrijvers dienden een offerte in. De totaalprijzen van NV S. (de verzoekende partij) en NV H. (de gekozen inschrijver) lagen minstens vijftien procent onder het gemiddelde bedrag van alle ingediende offertes, zodat de aanbestedende overheid overeenkomstig artikel 36, §4, van het KB Plaatsing aan beiden een prijsverantwoording voor de totaalprijs vroeg. De prijsverantwoording van de verzoekende partij werd aanvaard. De prijsverantwoording van de gekozen inschrijver — een brief van 19 juni 2023 — verwees naar de ervaring van zijn werknemers en hun gewoonte om effectief samen te werken, naar berekeningen op basis van kosten en rendement van eerdere werken voor Leefmilieu Brussel, naar investeringen in uitvoeringsmethoden en machines, en naar de verlaging van het verbruik en de CO2-uitstoot. De verantwoording bevatte echter geen enkele cijfermatige toelichting of onderbouwing. De aangekondigde berekeningen waren niet als bijlage gevoegd. De enige bijlagen betroffen documenten over de naleving van milieu-, sociaal en arbeidsrecht. Het gunningsverslag somde deze elementen op en besloot dat de prijs niet abnormaal was. Op 17 augustus 2023 gunde Leefmilieu Brussel de opdracht aan NV H. Bij arrest nr. 257.693 van 20 oktober 2023 schorste de Raad van State de gunningsbeslissing in haar tenuitvoerlegging. Het vernietigingsberoep werd ingesteld op 2 november 2023. De verwerende partij diende geen memorie van antwoord in. Auditeur Thomas Maes stelde een verslag op waarin de vernietiging werd voorgesteld, met integrale verwijzing naar de beoordeling van het schorsingsarrest. Het verslag werd op 29 juli 2024 aan de verwerende partij betekend. Op 25 november 2024 werd de mededeling van artikel 14quinquies van het algemeen procedurereglement verstuurd. De verwerende partij diende geen verzoek tot voortzetting van de procedure in en vroeg niet om te worden gehoord. De zaak werd zonder terechtzitting in beraad genomen op 4 juni 2025 (overeenkomstig artikel 26, §2, van het algemeen procedurereglement). De Raad oordeelde dat de verwerende partij zich had beperkt tot het hernemen van de verantwoordingselementen zonder ze nader te bespreken en te evalueren, zodat niet concreet bleek hoe die elementen de schijn van abnormaliteit konden wegnemen. De opgegeven elementen waren te algemeen: verwijzingen naar ervaring en samenwerking zonder het onderscheidend karakter aan te tonen, verwijzingen naar investeringen zonder te duiden waarom andere inschrijvers daar niet over zouden beschikken, en een blote bevestiging dat de offerte geen fouten bevatte. Niet-cijfermatige elementen kunnen een prijsverantwoording uitmaken, maar zij moeten dan concreet aantonen dat de inschrijver over uitzonderlijke omstandigheden beschikt die een meer gunstige prijs verklaren. De verwerende partij had in haar nota aanvullende argumenten aangevoerd: de totaalprijs van de gekozen inschrijver lag dicht bij die van de verzoekende partij en dicht bij de raming. De Raad verwierp dit. De nabijheid van twee prijzen toont niet aan dat ze niet abnormaal laag zijn. De nabijheid bij de raming doet geen afbreuk aan het wettelijk vermoeden van abnormaliteit dat voortvloeit uit de afwijking van het gemiddelde. Post-hoc motieven in de nota konden het motiveringsgebrek niet herstellen. De Raad merkte verder op dat de verzoekende partij en de gekozen inschrijver naar aanleiding van een eerdere vordering tot schorsing (arrest nr. 255.545) kennis hadden gekregen van elkaars totale offerteprijzen uit een eerste plaatsingsprocedure, wat kon verklaren waarom zij beiden competitieve prijzen hadden ingediend — maar dit ontnam de overheid niet de plicht om de prijsverantwoording inhoudelijk te onderzoeken. De gunningsbeslissing werd vernietigd. Het beroep tegen de impliciete weigering om de opdracht aan de verzoeker te gunnen werd verworpen: de verzoeker toonde niet aan dat de overheid geen andere keuze had. De kosten — rolrecht 400 euro, bijdrage 48 euro, rechtsplegingsvergoeding 924 euro — werden ten laste gelegd van de verwerende partij.
Why does this matter?
Dit arrest verduidelijkt wat de aanbestedende overheid concreet moet doen wanneer zij een prijsverantwoording voor de totaalprijs ontvangt en aanvaardt. Ten eerste: het volstaat niet om de opgegeven elementen op te sommen en te besluiten dat de prijs niet abnormaal is — de overheid moet ze bespreken en evalueren, zodat concreet blijkt hoe zij de schijn van abnormaliteit wegnemen. Ten tweede: niet-cijfermatige elementen kunnen een prijsverantwoording uitmaken, maar zij moeten concreet aantonen dat de inschrijver over uitzonderlijke omstandigheden beschikt. Algemene verwijzingen naar ervaring, samenwerking of investeringen volstaan niet als het onderscheidend karakter niet wordt aangetoond. Ten derde: de nabijheid van twee prijzen bewijst niet dat ze niet abnormaal laag zijn, en de nabijheid bij de raming heft het wettelijk vermoeden van abnormaliteit niet op.
The lesson
Als aanbestedende overheid: bespreek en evalueer elk element van de prijsverantwoording afzonderlijk en concreet — een opsomming gevolgd door een standaardconclusie is geen onderzoek. Als inschrijver: geef bij een prijsverantwoording voor de totaalprijs concrete en bij voorkeur cijfermatige onderbouwing, en voeg de berekeningen en bewijsstukken daadwerkelijk bij. Algemene verklaringen over ervaring en investeringen overtuigen niet als je niet aantoont dat dit je een aantoonbaar concurrentievoordeel oplevert.
Ask yourself
Heb ik bij het aanvaarden van de prijsverantwoording elk opgegeven element concreet besproken en geëvalueerd — en kan de lezer van het gunningsverslag begrijpen hoe die elementen de schijn van abnormaliteit wegnemen?
About this database
The Council of State (Raad van State / Conseil d'État) is Belgium's supreme administrative court. In disputes over public procurement — from contract awards to tenderer exclusions — the Council of State is the final arbiter. The rulings in this database are summarised by TenderWolf in plain language, with practical lessons for tenderers and contracting authorities. View all rulings →