Elf offertes uit vier inschrijvers: waarom Seraing de ‘abnormaal lage’ kopieerprijs van OCE niet hoefde te onderzoeken

Wat gebeurde er?

De stad Seraing zette een opdracht in de markt voor de huur van ‘copieurs scanner fax’ voor de stadsdiensten, de politiezone Seraing-Neupré en het OCMW, voor de jaren 2013 tot 2016. Het bestek liet vrije varianten toe, en dat werd meteen zichtbaar in de cijfers: vier inschrijvers dienden samen elf basis- en variantoffertes in, elk met een eigen nummer. Op voorstel van het verslag van nazicht van de offertes gunde het schepencollege de opdracht op 20 februari 2013 aan de NV O.C.E. Belgium, met haar offerte nr. V1.56. Konica-Minolta Business Solutions Belgium stelde op 8 maart 2013 een enig verzoekschrift in tot nietigverklaring en tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Haar eerste middel: Seraing zou de opdracht hebben gegund zonder de regelmatigheid van de prijs van V1.56 te onderzoeken of te motiveren, terwijl die prijs abnormaal laag was — dat bleek volgens haar uit de prijzen van de andere inschrijvers, uit wat de stad vandaag per kopie betaalt, uit de eigen raming van de stadsdiensten en uit de prijzen in een gelijkaardige opdracht van de gemeente Brasschaat. De Raad van State volgde die redenering niet. Artikel 110, § 3, van het KB van 8 januari 1996 geeft de aanbesteder een ruime beoordelingsvrijheid: pas wie beslist die bepaling toe te passen, moet de inschrijver per aangetekende brief om een prijsverantwoording vragen. Het komt de Raad niet toe zelf uit te maken of een prijs abnormaal is; hij gaat enkel na of de aanbesteder een manifeste beoordelingsfout beging door de prijs niet als schijnbaar abnormaal aan te merken. En daar wrong de schoen: in dit soort opdrachten zijn grote prijsverschillen courant, precies omdat vrije varianten wel aan de minimumvoorwaarden van het bestek moeten voldoen, maar daarom nog niet vergelijkbaar zijn qua kopieerkost — alleen al de kostprijs van het gebruikte materieel verschilt. Konica-Minolta toonde de vergelijkbaarheid van de concurrerende toestellen niet aan. Dat de nieuwe prijzen lager lagen dan wat Seraing vandaag betaalt, bewees evenmin iets: de markt is sterk evolutief, en een aanbesteder mag niet verweten worden dat hij tegen gunstigere voorwaarden contracteert. De vergelijking met de opdracht van een andere gemeente was hoe dan ook niet pertinent, want elke inschrijver beschikt over de commerciële vrijheid om zich per opdracht anders te positioneren tegenover zijn concurrenten. Het tweede middel — de offertes V2 en V2.56 van OCE zouden onregelmatig zijn omdat ze niet op A3 én A4 konden afdrukken, nochtans een essentiële besteksbepaling — strandde op de bewijslast: buiten de loutere bewering dat het niet-weren van variant 2 ‘noodzakelijkerwijs’ de rangschikking beïnvloedde, toonde Konica-Minolta niet aan dat dit een effect had op de eindrangschikking. Geen van beide middelen was ernstig, zodat de Raad zelfs niet aan een belangenafweging toekwam. De UDN-vordering werd op 2 april 2013 verworpen; de kosten werden aangehouden.

Waarom doet dit ertoe?

Het arrest legt de vinger op een hardnekkig misverstand bij afgewezen inschrijvers: een groot prijsverschil is op zich geen bewijs van een abnormaal lage prijs. Het prijsonderzoek van artikel 110, § 3, is een bevoegdheid van de aanbesteder, geen automatisme; de verplichting om een prijsverantwoording te vragen ontstaat pas wanneer hij een offerte wegens haar prijs wil weren. Wie de omgekeerde beweging maakt — de aanbesteder verwijten dat hij níét naar de prijs vroeg — moet een manifeste beoordelingsfout aantonen, en de Raad toetst dat marginaal. Bijzonder instructief is wat het arrest zegt over vrije varianten: zodra een bestek die toelaat, ontstaan offertes die aan dezelfde minimumvoorwaarden voldoen maar technisch en economisch grondig verschillen. Elf offertes uit vier inschrijvers zijn dan geen elf vergelijkbare prijskaartjes; wie ze toch naast elkaar legt, moet éérst de vergelijkbaarheid van de aangeboden oplossingen hard maken. Ook de afwijzing van de klassieke benchmarks is verhelderend: de huidige contractprijs zegt weinig in een sterk evoluerende markt, en prijzen uit een opdracht van een andere gemeente zijn irrelevant omdat elke inschrijver per opdracht vrij zijn commerciële positie kiest. Ten slotte toont het tweede middel dat een onregelmatigheidsgrief zonder aangetoond effect op de eindrangschikking in een UDN-procedure dode letter blijft.

Gerelateerde arresten

• Arrest 225103 — Zelfde marginale toetsing enkele maanden later: De Scheepvaart hoefde de prijs van Ecorem, twintig procent onder de tweede laagste offerte, niet te onderzoeken — het prijsonderzoek is geen automatisme.
• Arrest 224473 — Het spiegelbeeld: OVAM paste het prijsonderzoek wél toe en mocht abnormaal lage uurtarieven weren na een ontoereikende prijsverantwoording.