Vernietigingsberoep verworpen: alle vijf middelen tegen gunning lot 2 restauratiewerken Collégiale Sainte Croix te Luik afgewezen – beoordelingsruimte aanbestedende overheid gerespecteerd, geen onregelmatigheden in offerte gekozen inschrijver, keuze steensoort en samenwerking tussen loten zijn geldige gunningscriteria
De Raad van State verwierp het vernietigingsberoep van Monument Hainaut SA tegen de gunning door de Stad Luik van lot 2 (metselwerk) van de restauratiewerken aan de buitengevel van de Collégiale Sainte Croix aan de tijdelijke maatschap Galère-Liégeois, nadat alle vijf middelen werden afgewezen: de regelmatigheidscontrole van de offertes was afdoende gemotiveerd, de werfinstallatie buiten de aangeduide 'beschikbare zones' was geen onregelmatigheid, de ontbrekende berekeningsnota betrof de uitvoeringsfase en niet de offerte, de time-lapse was een geldig fotografisch verslag, en de gunningscriteria (steenkeuze, samenwerking loten, presentatiekwaliteit) waren verbonden met het voorwerp van de opdracht.
Wat gebeurde er?
De Stad Luik schreef restauratiewerken uit aan de buitengevel van de Collégiale Sainte Croix, onderverdeeld in loten waaronder lot 2 (metselwerk). Monument Hainaut SA en de tijdelijke maatschap Galère-Liégeois dienden beiden een offerte in. Op 30 december 2022 gunde de stad lot 2 aan de tijdelijke maatschap. Monument Hainaut vorderde op 20 februari 2023 de vernietiging van deze gunningsbeslissing. De vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid was eerder al afgewezen bij arrest nr. 256.088 van 21 maart 2023. Monument Hainaut voerde vijf middelen aan. Het eerste middel betrof de regelmatigheidscontrole van de offertes. Monument Hainaut betoogde dat de 'gestandaardiseerde en stereotiepe' vermelding dat de offerte 'regelmatig' was, niet toeliet na te gaan of de aanbestedende overheid daadwerkelijk de regelmatigheid had onderzocht. De Raad verwierp dit: een positieve beslissing inzake regelmatigheid mag bondig worden gemotiveerd wanneer geen bijzondere moeilijkheden zijn gerezen. Het tweede middel, met vier onderdelen, betrof (1) de werfinstallatie van de gekozen inschrijver op de Place des Bons Enfants, buiten de 'beschikbare zones' op het plan bij het bestek; (2) het ontbreken van een berekeningsnota voor de stabilisatie bij de demontage van het noordelijk steunbeer HN20; (3) het ontbreken van motivering over het al dan niet substantieel karakter van onregelmatigheden; en (4) het ontbreken van een prijsverificatie betreffende de kosten van de werfinstallatie op de Place des Bons Enfants. De Raad verwierp alle onderdelen: de 'beschikbare zones' waren louter de ruimten die de aanbestedende overheid ter beschikking stelde, zonder uitsluiting van andere zones; de berekeningsnota betrof de uitvoeringsfase en niet de offerte; er waren geen onregelmatigheden die motivering vereisten; en een prijsverificatie had plaatsgevonden waarbij een prijsontleding was gevraagd. Het derde middel betrof een door de gekozen inschrijver bij het proefstuk gevoegde videoregistratie (time-lapse), die volgens Monument Hainaut niet was voorzien in het bestek en de anonimiteit van het proefstuk in gevaar bracht. De Raad verwierp dit: de time-lapse was in werkelijkheid een opeenvolging van foto's, dus een geldig fotografisch verslag; het feit dat een element niet expliciet is gevraagd, belet niet dat het kan worden voorgelegd en mee in aanmerking kan worden genomen bij een gunningscriterium waarmee het verband houdt. De door het bestek zelf gecreëerde contradictie tussen anonimiteit van het proefstuk en de identificeerbare beschrijvende nota was niet aan de gekozen inschrijver toe te rekenen. Het vierde middel betrof de beoordeling van de offertes op het tweede gunningscriterium (proefstuk in gebeeldhouwd tufsteen): Monument Hainaut had Tufsteen van Val de Loire gebruikt in plaats van de door het bestek vereiste Tufsteen van Maastricht, wat tot lagere scores leidde op meerdere deelcriteria. De Raad verwierp dit: de jury had niet herhaaldelijk hetzelfde element negatief beoordeeld, maar had de gevolgen van de steenkeuze onderzocht ten aanzien van de verschillende beoordelingselementen. Het vijfde middel betrof de beweerde extrinsieke aard van bepaalde gunningscriteria. De Raad verwierp dit: de samenwerking met de medecontractant van lot 1 was verbonden met het voorwerp van lot 2, en de presentatiekwaliteit weerspiegelde een gestructureerde methodologie. Alle vijf middelen werden afgewezen. De vordering tot vernietiging van de impliciete weigeringsbeslissing was onontvankelijk. Monument Hainaut werd verwezen in de kosten.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest is bijzonder rijk aan lessen voor complexe overheidsopdrachten voor erfgoedrestauratie. Ten eerste: 'beschikbare zones' in een bestekplan zijn niet noodzakelijk exclusief — zij duiden de ruimten aan die de aanbestedende overheid ter beschikking stelt, maar sluiten het gebruik van andere zones niet uit, tenzij het bestek dit expliciet verbiedt. Ten tweede: een berekeningsnota die in de technische clausules wordt vermeld als uitvoeringsmodaliteit, is niet noodzakelijk een verplicht offerte-element — het ontbreken ervan kan gevolgen hebben voor de beoordeling op het gunningscriterium, maar maakt de offerte niet onregelmatig. Ten derde: een time-lapse (opeenvolging van foto's) kan worden gelijkgesteld met het door het bestek vereiste 'fotografisch verslag' en mag in aanmerking worden genomen bij de beoordeling. Ten vierde: wanneer een inschrijver bij een proefstuk een andere steensoort gebruikt dan door het bestek vereist, mag de jury de gevolgen daarvan beoordelen op meerdere deelcriteria zonder dat dit als redundante bestraffing geldt. Ten vijfde: gunningscriteria die de samenwerking tussen loten evalueren, zijn niet extrinsiek wanneer het lot de coördinatie van de werfinstallatie omvat.
De les
Als inschrijver bij erfgoedrestauratie: gebruik bij het proefstuk de door het bestek vereiste materialen — een andere steensoort, zelfs met vergelijkbare fysische eigenschappen, kan op meerdere deelcriteria tot lagere scores leiden. Ga niet uit van de veronderstelling dat 'beschikbare zones' exclusief zijn: analyseer of het bestek alternatieve locaties toelaat. Als aanbestedende overheid: formuleer duidelijk of werfinstallatiezones exclusief zijn of louter indicatief. Zorg dat de grens tussen offerte-elementen en uitvoeringsmodaliteiten helder is in het bestek.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: heb je voor het proefstuk exact de door het bestek vereiste materialen gebruikt? Heb je het plan van 'beschikbare zones' geïnterpreteerd als exclusief of als indicatief — en is die interpretatie verdedigbaar? Als aanbestedende overheid: is het onderscheid tussen offerte-elementen en uitvoeringsmodaliteiten voldoende duidelijk in het bestek? Zijn de gunningscriteria verbonden met het voorwerp van het specifieke lot?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →