Eén woord in de prijsinventaris — ‘steeds’ — kost Lammertyn.net de restafvalopdracht van MIWA

Wat gebeurde er?

MIWA, de opdrachthoudende vereniging voor huisvuilverwerking van het Midden-Waasland, schreef een algemene offerteaanvraag uit voor het geschrankt ophalen van restafval en GFT van huishoudelijke en ambachtelijke oorsprong in haar werkingsgebied — de gemeenten Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster. De opdracht werd bekendgemaakt in het Bulletin der Aanbestedingen van 24 mei 2013 en in het Supplement op het Publicatieblad van de Europese Unie van 28 mei 2013, en werd beheerst door het bijzonder bestek OPH 001/2013. De gunningscriteria waren de prijs van de dienstverlening (60 punten), de kwaliteit van de ingezette middelen (15 punten), de kwaliteit van de voorgestelde diensten (20 punten) en de volledigheid en zorgvuldigheid van de inschrijving (5 punten). Het hart van de zaak zat in de prijsstructuur. Artikel 5.1 van het bestek splitste de prijs in twee delen: een vast gedeelte, berekend op het aantal ophaalpunten (het aantal inwoners gedeeld door 2,5), en een variabel gedeelte, berekend op het opgehaalde tonnage. Daarbij gold een bandbreedte: ‘Het prijsgedeelte op het aantal ophaalpunten bedraagt minimaal 50 % en maximaal 70 % van de totale jaarlijkse vergoeding voor de huis-aan-huis-ophaling.’ Het bestek illustreerde dat met een fictief rekenvoorbeeld waarin een offerte die buiten die marge viel uitdrukkelijk ‘als niet-geldig’ werd bestempeld. De verplicht te gebruiken prijsinventaris (bijlage B) was per gemeente opgebouwd: voor elk van de vijf gemeenten stonden het aantal ophaalpunten en het geraamde tonnage vermeld (Sint-Gillis-Waas 7.550 punten en 2.340 ton, Sint-Niklaas 29.153 en 11.911, Stekene 6.995 en 2.303, Temse 11.556 en 4.275, Waasmunster 4.223 en 1.305), telkens met kolommen voor de eenheidsprijs, het deeltotaal (1) op basis van de ophaalpunten, het deeltotaal (2) op basis van het tonnage en het jaartotaal (1+2). Onderaan stond één zin: ‘De ratio tussen (1) en (1+2) moet steeds kleiner zijn dan 70 % maar groter dan 50 %.’ Bij de opening op 17 juli 2013 kwamen drie offertes binnen, waaronder die van Lammertyn.net en die van de nv Smetco. Het gunningsverslag van 3 september 2013 stelde vast dat Lammertyn.net de 50-70 %-ratio niet respecteerde, verklaarde haar inschrijving voor het gedeelte ‘restafval’ niet-geldig en beoordeelde die offerte niet verder — voor het GFT-gedeelte bleef zij wél in de running, want daar botsten haar prijzen niet op de ratio. Op 19 september 2013 gunde de raad van bestuur het restafval aan Smetco; Lammertyn.net kreeg het nieuws op 20 september per e-mail en aangetekende brief, en vorderde op 4 oktober 2013 de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid. Haar enig middel — schending van artikel 16 van de wet van 24 december 1993 en van de artikelen 110 en 115 van het KB van 8 januari 1996 — kwam neer op één interpretatievraag. Volgens Lammertyn.net ging het om één enkele opdracht zonder opsplitsing in percelen per gemeente; het bestek sprak over één prijsgedeelte, niet over prijsgedeelten per gemeente, en nergens stond dat de ratio als subeis per gemeente gold. Integendeel: het gunningscriterium ‘prijs van de dienstverlening’ zou volgens het bestek worden beoordeeld op basis van de totale aantallen te bedienen inwoners uit bijlage A, wat aansloot bij de bestaande praktijk waarin nooit per gemeente werd opgesplitst of gefactureerd. Globaal bekeken klopte haar offerte: voor 59.477 ophaalpunten bood zij 650.668,68 euro en voor 22.134 ton restafval 292.390,14 euro, samen ruim 943.000 euro per jaar — een verhouding van net geen 69 %, dus keurig binnen de marge. De Raad van State koos de andere lezing, en deed dat op de tekst. Uit de gebruikelijke betekenis van het woord ‘steeds’, en uit het feit dat de inventaris per gemeente een totaal (1) én een totaal (1+2) vroeg, leidde hij af dat de ratio altijd en constant moet gelden — dus per gemeente. Doorslaggevend was wat de inventaris níét vroeg: nergens werd een totaalprijs (1) of (1+2) voor alle gemeenten samen gevraagd. Dat het gunningscriterium prijs op de totale inschrijvingsprijs werd berekend, doet daaraan geen afbreuk. Bovendien sloot die lezing volgens de Raad het dichtst aan bij de bedoeling van de ratio zoals MIWA ze ter terechtzitting uitlegde: een vast deel van de kostprijs waarborgen over de hele looptijd, tegenover het fluctuerende op te halen tonnage — voor MIWA zelf én, afgeleid, voor de deelnemende gemeenten die op dezelfde beginselen in de kosten bijdragen. MIWA mocht de offerte dus als onregelmatig beschouwen. De Raad voegde er nog een tweede, zelfstandige grond aan toe: Lammertyn.net leek geen belang te hebben bij haar middel, want ter terechtzitting bleek dat haar offerte, ook als ze niet onregelmatig was verklaard, nog steeds op de tweede plaats zou zijn gerangschikt, achter die van Smetco. Het middel was niet ernstig; de vordering werd verworpen en Lammertyn.net werd verwezen in de kosten, begroot op 175 euro.

Waarom doet dit ertoe?

Dit arrest gaat over iets banaals en daarom gevaarlijks: hoe je een prijsinventaris leest. MIWA had nergens met zoveel woorden geschreven dat de 50-70 %-ratio per gemeente gold. Toch krijgt zij gelijk, en wel op grond van drie tekstuele aanwijzingen die samen doorslaggevend zijn: het woord ‘steeds’, de per-gemeente-opbouw van de inventaris, en — misschien het scherpst — de afwezigheid van een gevraagd globaal totaal. De les is dat de structuur van het inschrijvingsformulier meetelt als interpretatie-element, niet alleen de lopende tekst van het bestek. Wie de inventaris naast zich neerlegt en de bandbreedte enkel globaal narekent, loopt het risico dat een op zich pluriforme prijszetting — goedkoop in de ene gemeente, duur in de andere — als onregelmatig sneuvelt zonder dat de offerte inhoudelijk nog wordt bekeken. Voor aanbesteders zit er een spiegelbeeldige les in. MIWA won hier, maar had het zichzelf makkelijker kunnen maken door één zin toe te voegen: ‘deze ratio geldt per gemeente’. Dat de Raad tot dezelfde uitkomst komt via ‘steeds’ en via de kolomstructuur, is geen argument om vaag te blijven; het is toeval dat de tekst nét voldoende houvast bood, en het bespaart u een procedure als u het gewoon expliciet schrijft. Ten slotte herinnert het arrest aan een nuchtere maar vaak vergeten drempel: ook al zou het middel gegrond zijn, zonder belang komt u er niet. Lammertyn.net zou hoe dan ook tweede zijn gebleven achter Smetco — een vaststelling die ter zitting bleek en die het middel op zichzelf al onontvankelijk maakte.

Gerelateerde arresten

• Arrest 225299 — UDN-arrest van 31 oktober 2013 van dezelfde kamer, eveneens over een afvalopdracht van een Waas intergemeentelijk samenwerkingsverband (VERKO) en eveneens verworpen; daar draaide de betwisting niet om de interpretatie van de prijsinventaris maar om het uitblijven van een prijsonderzoek naar een vermeend abnormaal lage prijs.