3,3 kWh te weinig: hoe tegenstrijdige batterijwaarden VDL de megaopdracht van 500 elektrische bussen van De Lijn kostten

Wat gebeurde er?

De Lijn schreef een raamovereenkomst uit voor de levering en het eventueel onderhoud van e-bussen, verdeeld over vijf percelen, via een onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging. Perceel 1 betrof indicatief 500 elektrische gelede bussen van circa 18 meter, met een levensduurberekening over 16 jaar en 960.000 kilometer en als gunningscriteria de Total Cost of Ownership (70 punten), het rijbereik voor Post 1 (20 punten) en de laadtijd voor Post 2 (10 punten). Het bestek stelde twee eisen op straffe van uitsluiting wegens substantiële onregelmatigheid: een netto batterijcapaciteit ‘Beginning of Life’ van minimum 500 kWh — te berekenen als bruto capaciteit maal Depth of Discharge — en een rijbereik van minstens 200 kilometer. Twaalf kandidaten werden geselecteerd, zeven dienden een offerte in, en na onderhandelingen in september 2022 volgde een BAFO-ronde. In de BAFO van VDL Bus & Coach liepen de cijfers echter uiteen: de inventaris vermeldde een bruto capaciteit van 552,7 kWh en een DoD van 90,49 % (netto 500,1 kWh — net genoeg), maar de technische inlichtingenfiche en de voertuigbeschrijving gaven 552 kWh en 90 % op — netto 496,8 kWh, onder de lat. De Lijn vroeg de specificaties van de batterijleverancier op en kreeg een fiche met als titel ‘Specifications of 551kWh NCC Battery System’: effectieve energie 551,45 kWh en een ‘System Operating SOC Range’ van 10 % tot 90 %, dus een DoD van 80 %. VDL voerde aan dat die algemene waarden niet golden voor de specifieke toepassing bij De Lijn en legde op 18 november 2022 — na de antwoordtermijn — een verklaring van de leverancier voor die voor deze opdracht 552,7 kWh en 90,49 % ‘toestond’. Het mocht niet baten: op 30 november 2022 verklaarde De Lijn de BAFO substantieel onregelmatig en gunde zij de opdracht aan de NV Iveco Belgium. De Raad van State volgde De Lijn over de hele lijn. Een aanbestedende overheid hoeft de door een inschrijver opgegeven waarde niet zomaar aan te nemen wanneer uit de andere offertegegevens blijkt dat die waarde niet kan kloppen, en mocht uit de leveranciersfiche afleiden dat de aangeboden batterij geen 552 maar 551,45 kWh haalde. Het beroep op regularisatie faalde eveneens: artikel 74, § 4 van het KB plaatsing speciale sectoren laat regularisatie van substantiële onregelmatigheden enkel toe vóór de onderhandelingen, terwijl § 3 de aanbesteder verplicht een substantieel onregelmatige finale offerte nietig te verklaren — en een gebrek dat pas bij het onderzoek van de BAFO wordt opgemerkt, verliest zijn substantieel karakter niet. De vordering werd verworpen; VDL draagt het rolrecht van 200 euro, de bijdrage van 24 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro aan De Lijn.

Waarom doet dit ertoe?

Voor een opdracht van deze omvang — honderden bussen, een raamovereenkomst die het Vlaamse openbaar vervoer jaren zal tekenen — besliste uiteindelijk een verschil van 3,3 kWh op papier. Het arrest maakt scherp hoe onverbiddelijk het regime van de minimale eisen werkt: wie in verschillende offertedocumenten verschillende parameterwaarden opgeeft, creëert een tegenstrijdigheid die de aanbesteder niet hoeft weg te masseren, zelfs niet wanneer de inschrijver het ‘juiste’ eindresultaat netjes in de inventaris heeft gezet. De Raad bevestigt dat een aanbesteder actief mag doorprikken: hij mag de opgegeven waarden natrekken bij de bron — hier de batterijleverancier — en de offerte weren wanneer de bronspecificaties de mooie cijfers niet dragen. Dat de leverancier achteraf een gunstiger verklaring aflevert, ‘op maat’ van deze gunningsprocedure, redt de offerte niet. Minstens even belangrijk is de procedurele les over de BAFO in de speciale sectoren: de regularisatiemogelijkheid van artikel 74, § 4 KB plaatsing speciale sectoren is er enkel vóór de onderhandelingen; een substantieel onregelmatige finale offerte móét nietig worden verklaard, zonder ruimte voor een redelijkheids- of proportionaliteitstoets en zonder dat de aanbesteder hoeft te motiveren waarom hij geen mildere maatregel nam. En de Raad respecteert de keuze van De Lijn om naast het rijbereik óók een minimale batterijcapaciteit te eisen: een ‘harde’, controleerbare parameter naast een criterium dat op verklaringen en hypotheses steunt.

Gerelateerde arresten

• Arrest 255523 — Arrest van drie dagen eerder (17 januari 2023) over perceel 4 van dezelfde e-bussenraamovereenkomst: daar werd concurrent Ebusco geweerd wegens een dubbelzinnige rolstoeloprijplaat en won VDL — hier zelf de geweerde partij — het perceel. Beide arresten bevestigen dezelfde strenge lijn: tegenstrijdigheden in een BAFO zijn substantieel onregelmatig en niet meer te regulariseren.