Verwerping schorsingsvordering raamovereenkomst opruiming drijfhout waterlopen — prijsonderzoek totaalprijs en aanvaarding niet-gecijferde verantwoording binnen beoordelingsruimte
De Raad van State verwerpt de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van NV Krinkels tegen de gunning van een raamovereenkomst voor het opruimen van drijfhout en vuil op waterlopen van de Vlaamse Waterweg aan NV Stadsbader, omdat de drie middelen niet ernstig zijn: de offerte van Stadsbader voldoet aan het bestek (de 'sloep' stemt overeen met de 'sleepboot met ponton'), en het prijsonderzoek waarbij niet-gecijferde maar aannemelijke elementen mede in aanmerking werden genomen bij de beoordeling van de totaalprijs valt binnen de beoordelingsruimte van de aanbestedende overheid.
Wat gebeurde er?
De Vlaamse Waterweg schrijft via een openbare procedure een raamovereenkomst uit voor het opruimen van allerlei drijvend en aangespoeld hout en vuil op waterlopen van de Regio Centraal (zeekanaal Brussel-Schelde, kanaal naar Charleroi, kanaal Leuven-Dijle, Netekanaal en Bovenzenne), onderverdeeld in twee percelen per district. De prijs is het enige gunningscriterium. Het bestek vereist onder meer dat het ruimen te water gebeurt 'met de inzet van een zelfvarend ponton met een minimum laadvermogen van 5 ton of sleepboot met ponton met een minimum laadvermogen van 5 ton'. Zes inschrijvers dienen een offerte in voor perceel 1, zeven voor perceel 2. De totaalprijs van NV Stadsbader ligt voor beide percelen meer dan 15 % onder het getrimd gemiddelde, zodat de aanbestedende overheid overeenkomstig artikel 36, §4, KB plaatsing 2017 een prijzenbevraging uitvoert. Stadsbader bezorgt een prijsverantwoording die niet-gecijferde elementen aanvoert ter verantwoording van de totaalprijs: ervaring, een eigen depot in de nabijheid (Puurs, dicht bij stortplaats Renewi), en aansturing door een centrale logistieke dienst. De aanbestedende overheid erkent in het gunningsverslag dat die elementen onvoldoende geconcretiseerd zijn om op zichzelf het vermoeden van abnormaliteit weg te nemen, maar oordeelt dat ze 'onmiskenbaar een gunstige impact kunnen hebben op het algemeen prijsniveau'. Na ook de eenheidsprijzen voor de belangrijkste posten te hebben onderzocht en die marktconform te hebben bevonden, en na een positief advies van ATO (Afdeling Algemene Technische Ondersteuning) dat de ramingen als 'valabele benchmark' aanmerkt, concludeert de overheid dat de totaalprijs geen abnormaal karakter vertoont. De opdracht wordt voor beide percelen gegund aan Stadsbader. NV Krinkels vordert schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid met drie middelen. In het eerste en tweede middel betoogt Krinkels dat de offerte van Stadsbader afwijkt van het bestek: Stadsbader zou een 'sloep' aanbieden in plaats van het vereiste 'zelfvarend ponton of sleepboot met ponton', wat een onregelmatigheid uitmaakt en een discriminerend prijsvoordeel oplevert. De Raad van State stelt vast, na inzage van de vertrouwelijke offerte van Stadsbader, dat de 'sloep' waarvan sprake in het gunningsverslag overeenstemt met de 'sleepboot' bedoeld in het bestek, verbonden met een ponton. De term 'sloep' wordt in het gunningsverslag gebruikt in overeenstemming met de omschrijving in de meetstaat (een post die apart staat van de pontonposten). De offerte voldoet dus aan het bestek. Krinkels gaat uit van een verkeerde lezing van het gunningsverslag. De middelen missen feitelijke grondslag en zijn niet ernstig. In het derde middel bekritiseert Krinkels de vier elementen waarop de aanvaarding van de prijsverantwoording voor de totaalprijs steunt. (1) De niet-gecijferde elementen (ervaring, depot, logistieke dienst): de Raad oordeelt dat niet-cijfermatige gegevens een prijsverantwoording kunnen uitmaken, des te meer voor een totaalprijs, en dat Krinkels niet aantoont dat de overheid onredelijk heeft geoordeeld dat die elementen een gunstige impact op het prijsniveau kunnen hebben. (2) Het ontbreken van significante elementen die wijzen op abnormale prijsvorming bij de onderzochte eenheidsprijzen: dit steunt op dezelfde premisse als middelen 1 en 2 (sloep vs. ponton), die reeds is verworpen. (3) De representativiteit van de onderzochte posten om het verschil met het getrimd gemiddelde te verklaren: de Raad oordeelt dat de overheid hiermee rekening mag houden als aanvullend element bij de beoordeling van de totaalprijs. (4) De beperkte afwijking van het offertebedrag ten opzichte van de raming (< 15 %): de Raad oordeelt dat de raming wel degelijk als maatstaf mag worden gebruikt, te meer nu ATO de ramingen uitdrukkelijk als 'valabele benchmark' heeft aangemerkt. Geen van de middelen is ernstig. De vordering wordt verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest verduidelijkt de beoordelingsruimte van de aanbestedende overheid bij het prijsonderzoek van artikel 36 KB plaatsing 2017. Ten eerste: niet-gecijferde elementen (zoals een gunstige ligging, eigen depot, logistieke organisatie) mogen mede in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van een prijsverantwoording voor de totaalprijs, ook al volstaan ze niet op zichzelf om het vermoeden van abnormaliteit weg te nemen. Ten tweede: de aanbestedende overheid mag bij de eindbeoordeling rekening houden met het feit dat de onderzochte eenheidsprijzen samen het verschil met het getrimd gemiddelde verklaren. Ten derde: de raming is een geldige maatstaf bij het prijsonderzoek, zeker wanneer een extern advies (ATO) haar als 'valabele benchmark' bevestigt. De Raad van State mag zich niet in de plaats stellen van het bestuur en het prijsonderzoek overdoen.
De les
Bij het prijsonderzoek van de totaalprijs mag u als aanbestedende overheid een combinatie van elementen in aanmerking nemen: niet-gecijferde maar aannemelijke factoren (eigen depot, logistieke organisatie), de resultaten van het onderzoek van individuele eenheidsprijzen, de representativiteit van die posten voor het totale prijsverschil, en de verhouding tot de raming. Geen enkel element hoeft op zichzelf het vermoeden van abnormaliteit weg te nemen — het is de combinatie die telt. Documenteer uw redenering transparant in het gunningsverslag. Als inschrijver die het prijsonderzoek aanvecht: zorg voor concrete, specifieke grieven die aantonen dat de overheid onredelijk heeft geoordeeld, niet louter algemene kritiek.
Stel jezelf de vraag
Als aanbestedende overheid: heb ik bij mijn prijsonderzoek alle relevante elementen in samenhang beoordeeld — zowel de verantwoording van de totaalprijs als de onderzochte eenheidsprijzen, de representativiteit ervan en de verhouding tot de raming? Heb ik mijn redenering transparant gedocumenteerd? Als inschrijver die het prijsonderzoek wil aanvechten: heb ik concrete argumenten die aantonen dat de overheid de grenzen van haar beoordelingsruimte heeft overschreden?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →