Verwerping UDN-vordering tegen wering offerte drinkwaterfonteinen: aanbieden van uitsluitend 2 kg CO2-patronen voor posten die 'ongeveer 4 kg' vereisen is substantieel onregelmatig — a contrario interpretatie van afwijkingsclausule verworpen
De Raad van State verwierp de UDN-vordering van BV L. tegen de gunning door de Stad Antwerpen van de raamovereenkomst voor het huren en onderhouden van drinkwaterfonteinen aan de NV C., omdat de wering van BV L.'s offerte als substantieel onregelmatig terecht was: zij had voor de CO2-patronen van 'ongeveer 4 kg' uitsluitend CO2-patronen van 2 kg aangeboden op basis van eigen veiligheidsoverwegingen, en haar a contrario interpretatie van de afwijkingsclausule ('afwijkingen van meer dan 100% zijn niet-conform') — waarmee een patroon van 2 kg zou voldoen aan de vereiste van 4 kg — strookte niet met de uit het geheel van het bestek blijkende eis van twee verschillende volumes.
Wat gebeurde er?
De Stad Antwerpen schreef als aankoopcentrale een openbare procedure uit voor een raamovereenkomst voor het huren en onderhouden van drinkwaterfonteinen, met een looptijd van 72 maanden. De opdracht werd nationaal en Europees bekendgemaakt. De gunningscriteria waren prijs (75 punten) en duurzaamheid/MVO (25 punten). Het bestek specificeerde in de inventaris twee formaten CO2-patronen per type drinkwaterfontein: een klein patroon met een volume van 'ongeveer 2 kg CO2' (posten 11, 13, 15 en 17) en een groot patroon van 'ongeveer 4 kg CO2' (posten 12, 14, 16 en 18). De technische bepalingen vermeldden dat de volumes 'ruim geïnterpreteerd mogen worden in functie van het toestel' en dat 'afwijkingen van meer dan 100% van het door de aanbestedende overheid gevraagde volume als niet conform worden beschouwd'. Zes inschrijvers dienden een offerte in. De verwerende partij stelde vast dat BV L. voor de posten 12, 14, 16 en 18 (4 kg) dezelfde prijs opgaf als voor de posten 11, 13, 15 en 17 (2 kg). Uit het bij de offerte gevoegde addendum over veiligheidsvoorschriften bleek dat BV L. op basis van eigen veiligheidsoverwegingen over de opslag van CO2 in binnenruimtes niet voornemens was CO2-patronen van 4 kg te leveren, maar uitsluitend patronen van 2 kg. De offerte werd substantieel onregelmatig verklaard omdat de vergelijking van de offertes werd verhinderd en de verbintenis om de opdracht onder de gestelde voorwaarden uit te voeren onzeker was. De opdracht werd op 12 september 2025 gegund aan de NV C. De tussenkomende partij NV C. betaalde het rolrecht te laat — pas op 3 november 2025 in plaats van binnen tien werkdagen na ontvangst van het overschrijvingsformulier — zodat haar tussenkomst als niet verricht werd beschouwd. In het eerste middel betoogde BV L. dat de afwijkingsclausule ('afwijkingen van meer dan 100% zijn niet-conform') a contrario impliceerde dat elke afwijking van 100% of minder wél conform is, zodat een CO2-patroon van 2 kg (afwijking van 50% ten opzichte van 4 kg) zou voldoen aan de vereiste van 'ongeveer 4 kg'. De Raad van State verwierp deze interpretatie: uit het geheel van de besteksbepalingen — de technische specificaties als 'minimale vereisten', de inventaris met twee afzonderlijke posten, en de context van de raamovereenkomst voor verscheidene locaties — bleek duidelijk dat twee verschillende volumes werden gevraagd (een klein en een groot patroon). De doelstelling daarvan was begrijpelijk gezien het voorwerp van de opdracht: duurzaamheid (beperken van afval) en kostenefficiëntie in functie van het aantal gebruikers. Dat BV L. enkel patronen van 2 kg aanbood, was op het eerste gezicht een eigen keuze uit veiligheidsoverwegingen. Het tweede middel, in twee onderdelen, bestreed de wettigheid van de technische specificaties zelf. In het eerste onderdeel stelde BV L. dat het vereisen van CO2-patronen met specifieke volumes neerkwam op een verboden verwijzing naar een 'type' product in de zin van artikel 53, §4 van de wet van 17 juni 2016. De Raad oordeelde dat BV L. niet aantoonde waarom een volumeverpakking van 2 kg en 4 kg betrekking zou hebben op een bepaald type product dat ondernemingen bevoordeelt of uitsluit. In het tweede onderdeel betoogde BV L. dat de verplichting om twee volumes aan te bieden een ongerechtvaardigde belemmering vormde voor de mededinging (artikel 53, §2). Ook dit werd niet aannemelijk gemaakt. Het derde middel — dat de flexibiliteit in de afwijkingsclausule de vergelijkbaarheid van de offertes op het prijscriterium aantastte — werd niet-ernstig verklaard: BV L. had geen belang meer bij dit middel nu haar offerte terecht was geweerd, en zij toonde niet aan dat de andere inschrijvers dermate afwijkende volumes hadden aangeboden dat de vergelijkbaarheid in het gedrang kwam. De vordering werd verworpen.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest illustreert dat een afwijkingsclausule in technische specificaties niet a contrario mag worden gelezen om een fundamentele besteksvereiste te omzeilen. Wanneer het bestek op meerdere plaatsen — technische bepalingen, inventaris, context van de opdracht — duidelijk twee verschillende productvarianten vereist, kan een inschrijver zich niet verschuilen achter een tolerantieclausule om slechts één variant aan te bieden. Het arrest bevestigt ook dat de keuze om op basis van eigen overwegingen (hier: veiligheid) af te wijken van een besteksvereiste, de offerte substantieel onregelmatig maakt. Verder verduidelijkt het arrest dat het specificeren van volumes voor verbruiksgoederen (CO2-patronen) in functie van het gebruik niet neerkomt op een verboden verwijzing naar een 'type' product in de zin van artikel 53, §4 van de wet van 17 juni 2016. Ten slotte illustreert het arrest de strikte toepassing van de betalingstermijn voor het rolrecht bij tussenkomst: zelfs zonder overmacht of onoverwinnelijke dwaling wordt de laattijdige betaling niet aanvaard.
De les
Als inschrijver: lees technische specificaties altijd in samenhang met het geheel van het bestek. Een tolerantieclausule die afwijkingen tot een bepaald percentage toelaat, is bedoeld om variatie in producten binnen een gevraagde categorie toe te staan — niet om een volledige categorie te schrappen. Wanneer het bestek twee productvarianten vraagt, bied ze allebei aan. Eigen veiligheidsoverwegingen, hoe legitiem ook, rechtvaardigen niet het niet-aanbieden van een gevraagde productvariant — bespreek bezorgdheden vooraf via een verzoek tot inlichtingen. Als aanbestedende overheid: formuleer tolerantieclausules voor volumes en specificaties zorgvuldig zodat ze niet a contrario kunnen worden misbruikt. Verduidelijk in de technische bepalingen waarom meerdere varianten worden gevraagd.
Stel jezelf de vraag
Als inschrijver: heb je alle gevraagde productvarianten aangeboden? Heb je een tolerantieclausule niet te ruim geïnterpreteerd om een volledige categorie te vermijden? Als aanbestedende overheid: zijn je tolerantieclausules duidelijk genoeg om a contrario-misbruik te voorkomen? Heb je gemotiveerd waarom je meerdere productvarianten vraagt?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →