Schorsing gunning raamovereenkomst interactieve schermen FOREM: loutere compilatie van prijsgegevens zonder vergelijkende analyse is geen concreet en effectief prijsonderzoek — document opgesteld in tempore suspecto kan gebrekkig onderzoek niet remediëren
De Raad van State schorste de gunningsbeslissing van het FOREM voor een raamovereenkomst voor interactieve schermen en accessoires (twee percelen), omdat het FOREM geen concreet en effectief prijsonderzoek had gevoerd: de prijstabellen compileerden enkel offertegegevens zonder vergelijkende analyse en bevatten rekenfouten, het document met marktprijzen was vermoedelijk opgesteld na de inleiding van het beroep, en het argument dat marktprijzen ook grote verschillen vertonen rechtvaardigde geen afwezigheid van onderzoek — terwijl de gegunde inschrijver prijzen aanbood van circa 60% van het gemiddelde van de reguliere offertes.
Wat gebeurde er?
Het FOREM (Office wallon de la Formation professionnelle et de l'Emploi) schreef een raamovereenkomst voor leveringen uit voor de aankoop van interactieve schermen en accessoires (DMP2401006/BTFCRL/ÉCRANS), verdeeld over twee percelen. De geraamde waarde bedroeg 674.000 euro exclusief btw. De gunningscriteria waren de totaalprijs inclusief btw (80 punten) en de garantie (20 punten). De opdracht werd gegund via een openbare procedure. Zeven inschrijvers dienden een offerte in. Op 3 november 2025 gunde de administrateur-generaal van het FOREM beide percelen aan SRL PROWISE BELGIUM, die de economisch meest voordelige regelmatige offerte had ingediend. SRL ICT LINK, die op de tweede plaats was gerangschikt voor beide percelen, stelde op 18 november 2025 een UDN-vordering in. SRL PROWISE BELGIUM kwam vrijwillig tussen als tussenkomende partij. In het enige middel, tweede onderdeel, voerde ICT LINK aan dat het FOREM de prijzen onvoldoende had onderzocht, in strijd met artikel 84 van de wet van 17 juni 2016 en de artikelen 33, 35 en 36 van het KB van 18 april 2017. De Raad van State onderzocht de drie stukken waarop het FOREM zich beriep ter staving van het prijsonderzoek. De stukken J en K bevatten tabellen met de eenheids- en totaalprijzen van alle ingediende offertes, inclusief de onregelmatig verklaarde offertes. Deze tabellen vertoonden echter rekenfouten — de veronderstelde hoeveelheden van percelen 1 en 2 waren verwisseld — en volstonden niet als concreet en effectief prijsonderzoek. Zij compileerden enkel de prijsgegevens uit de offertes zonder enige vergelijkende analyse: geen gemiddelden, geen becijfering van de prijsverschillen, geen perspectief. Nochtans openbaarden deze tabellen zelf aanzienlijke prijsverschillen. PROWISE BELGIUM bood een totaalprijs aan van circa 60% van het gemiddelde van de vier regelmatige offertes en van de geraamde waarde, en circa 70% van het gemiddelde van alle ingediende offertes. Deze prijsverschillen betroffen niet alleen post 1 (de interactieve schermen zelf) maar ook de posten 2 en 7. Voor post 7 (webcam) bood PROWISE BELGIUM een eenheidsprijs aan van circa 30% van het gemiddelde van de vier regelmatige offertes — bijzonder opvallend aangezien de drie onregelmatig verklaarde offertes precies waren uitgesloten wegens niet-conformiteit met de technische eisen voor diezelfde webcam. Stuk L, getiteld 'exploration des prix du marché sur internet', kon het gebrekkige prijsonderzoek evenmin remediëren. Uit een annotatie op het document bleek dat het vermoedelijk was opgesteld na de inleiding van het beroep (in tempore suspecto). Het bevatte bovendien zeer fragmentarische en weinig bewijskrachtige gegevens: het was niet verifieerbaar of de vermelde schermen vergelijkbaar waren met het voorwerp van de opdracht, het toonde zelf aanzienlijke prijsverschillen (ook ten opzichte van de prijzen van PROWISE BELGIUM), en het had kennelijk alleen betrekking op post 1 van beide percelen — voor de overige posten was geen marktonderzoek verricht. Het FOREM betoogde in zijn memorie van antwoord dat PROWISE BELGIUM eigen technische oplossingen ontwikkelt, terwijl ICT LINK optreedt als officieel partner en integrator van Speechi-producten, wat de prijsverschillen zou verklaren. De Raad van State oordeelde dat dit argument voor het eerst werd geformuleerd in de gerechtelijke procedure en geen steun vond in het administratief dossier. De bestreden beslissing verwees naar 'de logica van de marktprijzen', niet naar de specificiteiten van de producten van de verschillende inschrijvers. Bovendien kon deze verklaring niet voor alle posten gelden (met name niet voor post 7) en bevatte het dossier geen enkel spoor van onderzoek of reflectie hierover. Het argument van het FOREM dat het geen abnormale prijzen had vermoed omdat ook op internet grote prijsverschillen bestaan, werd niet aanvaard: het vaststellen van prijsverschillen op internet bevestigt geenszins de normaliteit van de aangeboden prijzen. Bij complexe prijsbepaling moet de aanbestedende overheid de nodige onderzoeken voeren om de aangeboden prijzen te begrijpen en concreet hun normaliteit te verifiëren. De Raad van State concludeerde dat het FOREM geen prijsverificatie had uitgevoerd conform de toepasselijke regelgeving. Het middel was ernstig. De belangenafweging leverde geen negatieve gevolgen van de schorsing op. De gunningsbeslissing werd geschorst.
Waarom doet dit ertoe?
Dit arrest verduidelijkt op gedetailleerde wijze wat een concreet en effectief prijsonderzoek inhoudt conform artikel 35 van het KB van 18 april 2017. Het volstaat niet om tabellen op te stellen die enkel de prijsgegevens uit de offertes compileren — het prijsonderzoek vereist een vergelijkende analyse met gemiddelden, becijfering van afwijkingen en een inhoudelijke beoordeling. Het arrest bevestigt dat een document dat in tempore suspecto is opgesteld (na de inleiding van het beroep) weinig bewijskracht heeft, zeker wanneer het fragmentarisch is en niet alle posten bestrijkt. Het arrest onderstreept ook dat het FOREM zich in zijn memorie van antwoord niet kan beroepen op verklaringen (zoals het verschil tussen eigen productontwikkeling en integratie van producten van derden) die geen steun vinden in het administratief dossier — post hoc motivering kan een gebrekkig prijsonderzoek niet remediëren. Tot slot verwerpt het arrest het argument dat grote prijsverschillen op de markt de afwezigheid van concreet onderzoek rechtvaardigen: integendeel, zij moeten juist aanleiding geven tot nader onderzoek.
De les
Als aanbestedende overheid: een prijsverificatie die zich beperkt tot het compileren van offertegegevens in tabellen zonder vergelijkende analyse (gemiddelden, afwijkingspercentages, inhoudelijke beoordeling) volstaat niet. Wanneer aanzienlijke prijsverschillen blijken — zeker wanneer de laagste offerte circa 60% van het gemiddelde bedraagt — moet je concreet onderzoeken waarom die verschillen bestaan. Stel het prijsonderzoek tijdig op en niet pas na een beroep. Verwijs in je gunningsbeslissing naar concrete elementen uit je dossier, niet naar vage formules als 'de prijzen passen in de marktlogica'. Als inschrijver: wanneer de gegunde offerte aanzienlijk goedkoper is en het gunningsverslag geen sporen van een inhoudelijk prijsonderzoek bevat, kan het ontbreken van een concreet en effectief prijsonderzoek een ernstig middel opleveren in een UDN-procedure.
Stel jezelf de vraag
Als aanbestedende overheid: bevatten je prijstabellen een echte vergelijkende analyse met gemiddelden en afwijkingspercentages? Of compileren ze enkel de prijsgegevens uit de offertes? Heb je het prijsonderzoek uitgevoerd vóór de gunningsbeslissing en niet pas na een eventueel beroep? Bestrijkt je onderzoek alle posten van de opdracht? Als inschrijver: zijn er aanzienlijke prijsverschillen met de gegunde offerte? Bevat het gunningsverslag sporen van een concreet en inhoudelijk prijsonderzoek?
Over deze databank
De Raad van State is het hoogste administratieve rechtscollege in België. Bij geschillen over overheidsopdrachten — van de gunning van een contract tot de uitsluiting van een inschrijver — is het de Raad van State die in laatste instantie oordeelt. De arresten in deze databank zijn door TenderWolf samengevat in begrijpelijke taal, met concrete lessen voor inschrijvers en aanbestedende overheden. Bekijk alle arresten →